ಆರ್ಬಿಐ ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳು: ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಸಾಲ ಪಡೆದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಿಹಿಸುದ್ದಿ ನೀಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಕೇಳುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಸಾಲ ವಸೂಲಾತಿ ಏಜೆಂಟ್ಗಳು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಗೂಂಡಾಗಿರಿ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ಣವಿರಾಮ ಇಡಲು ಆರ್ಬಿಐ ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಸಾಲಗಾರರ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಕರಡು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನಿಯಮ ಮೀರಿ ವರ್ತಿಸುವ ಏಜೆಂಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಕೆಲಸ ನೀಡಿದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಭಾರೀ ದಂಡ ತೆರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಲ ನೀಡುವಿಕೆ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ, ಅದರ ವಸೂಲಾತಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಆದರೆ, ಈ ವಸೂಲಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮಾನವೀಯ ನೆಲಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಆರ್ಬಿಐನ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳ ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಸಾಲ ವಸೂಲಾತಿ ಏಜೆಂಟ್ಗಳ ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ
ಈ ಹಿಂದೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಸರಿಯಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸದೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಿಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಸೂಲಾತಿ ಏಜೆಂಟ್ಗಳನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಏಜೆಂಟ್ಗಳು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಬೆದರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಲ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಹೊಸ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸುವ ಮೊದಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾರೇ ಆಗಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಏಜೆಂಟ್ ಕೂಡ ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದಿರಬೇಕು. ಈ ತರಬೇತಿಯ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಹಕರೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಅವರು ಕಲಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್ನಲ್ಲಿ ತವು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ: ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಬಂಧನೆಗಳು
ಸಾಲ ಪಡೆದವರು ಅನಿವಾರ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಹಣ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡದಿದ್ದಾಗ ಅವರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ದೈಹಿಕ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಹಿಂಸೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಆರ್ಬಿಐ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ:
- ಸಾಲಗಾರರಿಗೆ ಅಥವಾ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಜಾಮೀನು ನೀಡಿದವರಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ.
- ಅಪರಿಚಿತ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಂದ ಪದೇ ಪದೇ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಕಿರಿಕಿರಿ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ.
- ಸಾಲಗಾರರ ಕುಟುಂಬದವರು ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಿತರ ಮುಂದೆ ಅವರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದು ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧ.
- ಗ್ರಾಹಕರ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ಪೋಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿಲ್ಲ.
- ಸಾಲಗಾರರ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ದಿನ ಮೊದಲು ಅವರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು.
ಸಂಪರ್ಕದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ವರ್ತನೆ
ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ನೆನಪಿಸಲು ಅಥವಾ ಹಣ ಕೇಳಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಜೆಂಟ್ಗಳು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 8 ಗಂಟೆಗಿಂತ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಸಂಜೆ 7 ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದುವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಏಜೆಂಟ್ಗಳು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ಮುಂಜಾನೆ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಕಿರಿಕಿರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಇದಕ್ಕೆ ಈಗ ಬ್ರೇಕ್ ಬಿದ್ದಿದೆ.
ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, ಸಾಲಗಾರರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳಾದ ಮದುವೆ ಅಥವಾ ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಘಟನೆಗಳಾದ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಸೂಲಾತಿಗಾಗಿ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಆರ್ಬಿಐನ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಏಜೆಂಟ್ಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ, ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ಅನುಮತಿ ಪತ್ರ ಮತ್ತು ವಸೂಲಾತಿ ನೋಟಿಸ್ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು.
ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಮೇಲಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಳ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಜೆಂಟ್ಗಳು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಅದು ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಹೇಳಿ ಕೈತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಆರ್ಬಿಐ ಈ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುವ ತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಈಗ ತೆರೆ ಎಳೆದಿದೆ. ಏಜೆಂಟ್ಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಡೆಯೂ ಆಯಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಜೆಂಟ್ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ ಗ್ರಾಹಕರು ನೇರವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಿರುದ್ಧ ದೂರು ನೀಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಈ ದೂರುಗಳ ಮೇಲೆ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಸಾಲಗಾರರ ದೂರುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡುವ ಸಾಲದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ವಸೂಲಾತಿ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಾಲಗಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿರುತ್ತದೆ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಲೋನ್ ಆಪ್ಗಳಿಗೂ ಈ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯ
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಲ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಲಗಾರರ ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಪರ್ಕ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಪರಿಚಯಸ್ಥರಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಲ ನೀಡುವ ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೂ (Digital Lending Apps) ಆರ್ಬಿಐ ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದೆ. ಸಾಲಗಾರರ ಖಾಸಗಿತನವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಾವುದೇ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಥವಾ ಏಜೆನ್ಸಿ ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ, ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭಾರಿ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಅವುಗಳ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಗ್ರಾಹಕರು ದೂರು ನೀಡುವುದು ಹೇಗೆ?
ನಿಮಗೆ ವಸೂಲಾತಿ ಏಜೆಂಟ್ಗಳಿಂದ ಕಿರುಕುಳ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮೊದಲು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ಕಸ್ಟಮರ್ ಕೇರ್ ಅಥವಾ ನೋಡಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ಲಿಖಿತ ದೂರು ನೀಡಿ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಿಮ್ಮ ದೂರನ್ನು 30 ದಿನಗಳ ಒಳಗಾಗಿ ಬಗೆಹರಿಸದಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಆರ್ಬಿಐನ ಲೋಕಪಾಲ (Ombudsman) ಯೋಜನೆಯಡಿ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಆನ್ಲೈನ್ ಮೂಲಕವೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.
ಸಾಲ ತೀರಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಗ್ರಾಹಕನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾದರೂ, ಅದನ್ನು ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ಕೇಳುವುದು ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಆರ್ಬಿಐನ ಈ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ದೇಶದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ತಂದಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು – FAQs
- ಸಾಲ ವಸೂಲಾತಿ ಏಜೆಂಟ್ಗಳು ಎಷ್ಟು ಗಂಟೆಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಬಹುದು? ಆರ್ಬಿಐ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಲ ವಸೂಲಾತಿ ಏಜೆಂಟ್ಗಳು ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 8 ಗಂಟೆಯಿಂದ ಸಂಜೆ 7 ಗಂಟೆಯ ನಡುವೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಲಗಾರರಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಸಮಯದ ನಂತರ ಅಥವಾ ಮೊದಲು ಮಾಡುವ ಕರೆಗಳು ನಿಯಮಬಾಹಿರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
- ಏಜೆಂಟ್ಗಳು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಯಾವ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು? ವಸೂಲಾತಿ ಏಜೆಂಟ್ಗಳು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ನೀವು ಮೊದಲು ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ (ID Card), ಬ್ಯಾಂಕ್ನಿಂದ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿರುವ ಅಧಿಕೃತ ನೇಮಕಾತಿ ಪತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಲ ವಸೂಲಾತಿ ನೋಟಿಸ್ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಬೇಕು. ಇವುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವರನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಸೇರಿಸದಿರುವ ಹಕ್ಕಿದೆ.
- ಏಜೆಂಟ್ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಿದರೆ ಎಲ್ಲಿ ದೂರು ನೀಡಬೇಕು? ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ನೀವು ಸಾಲ ಪಡೆದ ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ದೂರು ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಪಂದನೆ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಆರ್ಬಿಐನ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಲೋಕಪಾಲರಿಗೆ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ದೈಹಿಕ ಹಲ್ಲೆ ಅಥವಾ ಗಂಭೀರ ಬೆದರಿಕೆ ಉಂಟಾದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಹತ್ತಿರದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ದೂರು ದಾಖಲಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ: ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ: https://www.rbi.org.in ಆರ್ಬಿಐ ಲೋಕಪಾಲ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಲಿಂಕ್: https://cms.rbi.org.in
