SMILE Scheme: ಭಾರತದಂತಹ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಘನತೆಯಿಂದ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕಿದೆ. ಆದರೆ ಸಮಾಜದ ಕೆಲವು ವರ್ಗಗಳು ದಶಕಗಳಿಂದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತವಾಗಿ, ಕೇವಲ ಕಡೆಗಣನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳಾದ ಮಂಗಳಮುಖಿಯರು ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರನ್ನು ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತರಲು ಕೇಂದ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯವು ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟಿದೆ. ಅದೇ ‘ಸ್ಮೈಲ್’ ಯೋಜನೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 2022 ರಂದು ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಇಂದು ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಭರವಸೆಯ ಕಿರಣವಾಗಿದೆ.
ಸ್ಮೈಲ್ ಯೋಜನೆ ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಇದರ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಸ್ಮೈಲ್ ಎಂದರೆ “ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ” ಎಂದರ್ಥ. ಈ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಉಪ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ:
- ಮಂಗಳಮುಖಿಯರ ಸಮಗ್ರ ಪುನರ್ವಸತಿಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ವಲಯ ಯೋಜನೆ.
- ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪುನರ್ವಸತಿಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ವಲಯ ಯೋಜನೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 2021-22 ರಿಂದ 2025-26 ರ ಅವಧಿಗೆ ಈ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು 365 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ ಅನುದಾನವನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಈ ಸಮುದಾಯಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಮಂಗಳಮುಖಿಯರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಒತ್ತು
ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯ ಲಿಂಗಿಗಳು ಎದುರಿಸುವ ತಾರತಮ್ಯ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಸ್ಮೈಲ್ ಯೋಜನೆ ಹಲವಾರು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ:
- ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವೇತನ: 9ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯವರೆಗೆ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುವ ಮಂಗಳಮುಖಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅವರು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದಿಂದಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಬಿಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.
- ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಮೆ: ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಫಲಾನುಭವಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 5 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ಉಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಬದಲಾವಣೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೂ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿರುವುದು ವಿಶೇಷ.
- ಗರಿಮಾ ಗೃಹ: ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಮಂಗಳಮುಖಿಯರಿಗಾಗಿ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ‘ಗರಿಮಾ ಗೃಹ’ ಎಂಬ ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಊಟ, ವಸತಿ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೋರ್ಟಲ್: ಮಂಗಳಮುಖಿಯರು ತಮ್ಮ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಚೇರಿಗೆ ಅಲೆಯದೆ ಆನ್ಲೈನ್ ಮೂಲಕವೇ ಪಡೆಯಲು ವಿಶೇಷ ಪೋರ್ಟಲ್ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ ಮುಕ್ತ ಭಾರತದ ಗುರಿ
ಬೀದಿ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ ಮಾಡುವುದು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಸಹಾಯಕತೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒಂದು ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಮೈಲ್ ಯೋಜನೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹಂತಗಳ ಮೂಲಕ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ:
- ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಮೀಕ್ಷೆ: ದೇಶದ 30 ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪೈಲಟ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ಗಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ ಮಾಡುವವರ ನಿಖರ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
- ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಮನವೊಲಿಕೆ: ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿರುವವರ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಪರಿಣಿತರಿಂದ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರನ್ನು ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ: ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಥರಿರುವವರಿಗೆ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಅವರು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿ ಬದುಕಲು ನೆರವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆ: ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವಯೋವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ಅಶಕ್ತರಿಗೆ ತಕ್ಷಣದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಔಷಧೋಪಚಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ
ಯೋಜನೆಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕೇವಲ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಲವಾದ ಕಾನೂನು ಬೆಂಬಲವೂ ಅಗತ್ಯ. 2019 ರ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಜೆಂಡರ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಸ್ಮೈಲ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಜೆಂಡರ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಸೆಲ್ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇವು ಮಂಗಳಮುಖಿಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತ್ವರಿತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜನಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಅನುದಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ವಿವರಗಳು
ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸಾಗಲು ಸರ್ಕಾರವು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಅನುದಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 35 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಹಂಚಿಕೆ, 2025-26 ರ ವೇಳೆಗೆ 113 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಈ ಹಣವನ್ನು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನೇರ ಲಾಭ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಸ್ಮೈಲ್ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು
ಈಗಾಗಲೇ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಾವಿರಾರು ಮಂಗಳಮುಖಿಯರು ಅಧಿಕೃತ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ತೆರೆಯಲು, ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸುಲಭವಾಗಿದೆ. ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದ ಅನೇಕರು ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಗೌರವಯುತ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರುವ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ದೇಶದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಕೂಡ ಇಂತಹ ವಂಚಿತ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಕೀಳರಿಮೆಯಿಂದ ನೋಡದೆ, ಅವರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪೂರ್ಣ ಫಲ ಲಭಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು – FAQs
- ಸ್ಮೈಲ್ ಯೋಜನೆಯ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಾಗಲು ಯಾರು ಅರ್ಹರು? ಭಾರತದ ಪ್ರಜೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಂಗಳಮುಖಿ (ಟ್ರಾನ್ಸ್ಜೆಂಡರ್) ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಅಸಹಾಯಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
- ಮಂಗಳಮುಖಿಯರು ತಮ್ಮ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಬಹುದು? ಮಂಗಳಮುಖಿಯರು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ “ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಫಾರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಜೆಂಡರ್ ಪರ್ಸನ್ಸ್” ಜಾಲತಾಣಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಆನ್ಲೈನ್ ಮೂಲಕವೇ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಡೌನ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
- ಸ್ಮೈಲ್ ಯೋಜನೆಯಡಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹೇಗೆ ಸಿಗುತ್ತವೆ? ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಫಲಾನುಭವಿಗಳನ್ನು ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜನ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ನಿಗದಿತ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ 5 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ನಗದು ರಹಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಸೌಲಭ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣದ ಲಿಂಕ್ಗಳು:
- ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯ: https://socialjustice.gov.in
- ಮಂಗಳಮುಖಿಯರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೋರ್ಟಲ್: https://transgender.dosje.gov.in
